
Peopleโ, J.H. Steven Son ngat mi โCenter Chin Tribeโ, Dr. Lal Thang Liana Man Of The Year 1998, USA
National Geographic Institute pai ngat leh K. Zawla tei ngat te cu saikak kaw kawi in ka bat zah cun kan
li awng ing hi. Mah mi te ka sial ceng ten ka muh suah mi cu, Ngawnmi te hi Sizang ci khaih tin Dr. Vum
Son in ngan hi. Mah ceng ten Lushei lai ngan tu pawl ten Mizo hnah thlak tin ngan leh leu haw. J.H.
Steven Son in ta le Ngawn ngam map tuah territory nei in, mah le mah uktu Chieftainship nei mi te tin
ngan hi.
Nung no in, Bawi Aung Thang in, groupmail sung ah a posted lih mi Ngawn History UKap Tial ngat mi ka
zoh ten accurate em, pha em tin mu ing hi. Anuai ah Foot Note pha zet ngeh bawl khawng leh reliable
leng pam hi. Hi U Kap Tial ngat hi Ngawn History tuah seng dun in ka sial ngah nung dawl bel mi hi. Dr.
Lal Thang Lian ngat bang a hi ta le, Chin Hill resettlement hi A.D 1300 pawl in pan tih ngan hi. Mizo tei
Chin Hill resettlement pat nak cu Seipi, Bo Cung, Sai Hmun, Ralte, Khua Pual, Cong Thu tih mi khua te
khi hi. Phek tei Chin Hill resettlement bawl nak ta le Ciim Nuai hi. Pawi pawl in ta le Lai Lun ah a masabel
resettlement bawl haw hi. Mah mi te ka zoh ten, Ngawn mi ten i lai ah first resettlement bawl haw nen
tim tih cu theih tuk pawi mawh bel pakhat in um hi.
Kei ma research bawl nak bang a hi ta le, Zo History sung ah Ngawn mi te Ciim Nuai pen hung mi te tih
khi dem no kai kalh nak um hi. Rev. Thang Kam in Ngawn History um ngawl in Zo History kan theih ma ti
laih hi. A nuai ah son su suk leh Ngawn mite Bual Khua, NgawnLui ah first resettlement nei haw tih son
hi. Mah ceng ten Gualnam-Hualnam tih mi te khi Manipur Ngun zui in NgawnLui, Bual Khua ah cawl khat
um in, Ngawn tei lak pen Mualleng Manipur lam ah vai pe pel haw tih ngan bet hi. Mah ceng ten Sukte
ngam din tu Khan Thuam pa Mang Kim hi. Mang Kim cu Zawl Nu khua Ngawn ngam pen Mualbem ah vai
hi tih vang ngan bet laih hi.
Dr. Vum Son ngat mi Zo History sung a lai ngat pakhat le khat kalh dun vang um hi. CiimNuai
resettlement khi 16th Century A.D ti hi. Mah ceng ten Ngawn enterprise a son nak ah A.D. 1500 pawl in
Chieftain din mun ah ding leng zo hi. Hi ka muh ten Zo History cu reliable ma tih mu ing hi.
Kei ma note bang in Ngawn Chiefsโ name a nuai ah,
No Chief of Ngawnโs Name Region Year
No Chief of Ngawnโs Name Region Year
1 Pu Mawi Thang Vawzang 1500-1600
2 Pu Len Thuan Vawzang 1600-
3 Pu Nun Tuah Vawzang 1700-
4 Pu Zang Sum Vawzang 1700-
5 Pu Nun Thang Vawzang 1700-1800
6 Pu Za Neng Vawzang 1800-1900
Note: Pu Za Neng kum za val dam hi. Late 18th century pen pan, Kawl ngam, Lai Ngam te cak in Mikang
tei uk nak nuai ah um ta hi. Ngawn ngam vang cu J.H. Steven Son in map tuah kawih in Ngawn territory
tin British uk nak nuai ah um mi Tribal Area in koih hiโฆ
๐Ngawn Taangthu bul theih pha
Ngawn pu le pa te cu Tibet, Tuluk ngam Yunan pen Irrawaddy ngun zui in Pukpa ah na ceng haw. A khang a khang a ceng nak haw ah siah ei in na um haw. Kawlngam pen Laingam kai nak thu le lam pui tu te.
Pu Mui Thang Pukpa Ava Mang khan a Ngawn miuk AD 13-14 sung
Ngawn Ngam sat tu
Pu Len Thuan ( Parte Khuangkhuam ah Cong)
Kabaw, Kawlpi pen tuihang, Thangmual, Ciimnuai, Vahui ( Volak khua el) Sekzaang, Palte Khuangkhuam, Simzawl, Nahcang, Sialtaang khuasat hi . ;AD 14-15 )sung.
Sialsih khua pen thi in a nguh cu SuangnuMual Lailun ah suang kua hol ah koih haw hi a casuan Pu Za Neng tian Suangnu Mual Lailun ah vui haw hi.
Pu Lun Zom
Sialtaang, Sialsih, Sihtui, Hawzaang khuasat tu hi. ( AD 15-16 ) sung
Pu Lun Zom in capa pa thum nei hi.
Pu Lunzom capa tei min
Pu Man Khup
Pu Nun Tuah
Pu Than Ngai
Pu Lun Zom pe pan a casuan sung pen Hawzaang khua Bawi dek in Caang siah, khipi siah, sakawng siah ei pawl te.
Pu Lun Zom ( AD 15-16)
Pu Nun Tuah ( AD 17 ) sung
Pu Nun Kaal
Pu Zaang Sum
Pu Nuun Thang
Pu Za Neng (AD 18-19 ) kum 100 val tian khua Bawi dek.
Pu Tial Cuai
Hi zong te cu mikang tei records nak bang แปn hi.

lam ah Leipi in cak zet a hawh lih laih tak in, Ngawn mi ten, khantoh nak a neih uh ngawl leh a hil theih
uh ngawl cu pawi zet hi. Tu hun, 21st Century ah, Ngawn mi ten, lei kiuli ah, Khantoh nak lam ma nawh
in, Pathian lam huaih nak tuah ke kal nawh khah zet in kal li mi te hi hung hi. Lei hum nisuah, nitum,
tuilu, tuitaw ah um mi, Ngawn, nang leh kei, pakhat pakhat tek in Ngawn Khantoh nak tuk deh tuk vo
nei hung hi, tih, hi lai ah tak lang ing hi. Ngawn khantoh nak man heng tik tu tuk, lai sial tu nang mah toh
ci tih phawk ngil pah sun tih thei tik bet ing hi.
Note: CiimNuai settlement to be supported by the chronicle of Ngawn, which says that Ngen Dawk
was one among those nampi (noble tribe) who made the first settlement at Bual Khua in the northern
most of Falam Area. This name is identical with the personal name Ngen Dong, the son of Kul Ngen of
Guite family. It is not surely known whether Bual Khua was founded from CiimNuai or the Guite came
to CiimNuai via Bual Khua. What it is certain is that the historical figure called Ngen dong in Tedim is still
memorized as Ngen Dawk by the Ngawnโs as noble tribe.

together, Ngentesโฆetc., in Seipui and surrounding areas. According to K. Zawla, these tribes had been
in that part of northern Chin Hills in 1460. Now it looks as if Chawngthu was the same name as what the
Tedim source mentions as Songthu. Writer Thang Tuan tells on the one hand that Gual Nam (Hualnam)
family was not from CiimNuai, but from Kale coming along the Manipur river and making their first
settlement at Bual Khua in the Ngawn Area, from where they moved to Mualleng.
There is, again, mention of Songthu in the chronicle of the Ngawns who connect their origin with
CiimNuai. The area inhabited by the Ngawns proper comprises Sial Sih, Zawl Nu, Kel Kong, Sih Tui and
Vaw Zang. According to their tradition, the founder of these villages was Len Thuan, whose generation
has been now only nine. The descent of Len Thuan is traced to Songthu and is placed at the seventh
generation from Songthu.

handed down successively as Suan Tak, Sih Zang, Nge Ngawn, Sai Za, Zil Om to Len Thuan. The chronicle
maintains that the Raltes, the Khiangtes, and the Kawlnis originally inhabited Sai Hmun in the Ngawn
Area from which to have been expelled into Manipur. The descent of Len Thuan clearly focused Ngawn
chronicle connected with Ciim Nuai. But a critical was the background of Pu Mawi Thang, first Ngawn
Chieftainship in Vaw Zang Area. Moreover, southern part of Ngawn Area and resettlement never
mentioned in Ciim Nuai connection. They had no Ciim Nuai connection, but only Ngawn Lui or Bual Khua
connection.
