
[Taiwan thlalak hlui]. 1935 khan a lo piang a. “Taiwan-a Tibetan Territory-a hmalam hun tur” ~ Amis leh Yami te
Tony-a Nature leh Humanities-a Khualzinna Notes
Thlalak: Ami mipa leh hmeichhia
Amis mipa leh hmeichhia
He zinkawng chanchin hian thuziak hmasa thupui chu a chhunzawm a, “Prospects for the Tibetan World in Taiwan” tih lehkhabu aแนญanga thlalak hlui a share chhunzawm zel a, tun แนญumah hian Amis leh Yami (Dawu hnam) te chu a rawn inhriattir a ni.
Ami-ho hi Taiwan rama aboriginal mi tam ber an ni a, Taiwan hmar lam Hualien leh Taitung tlangram-ah an khawsa ber a ni.
“Ami” (Amis) tih hian “hmar” tih awmzia a kawk a, a nih loh leh hmar lama cheng Ami mite koh Puyuma mite atanga lo chhuak a ni a; early days , “Amis” tia inchhal, chu chu hmar lam atanga lo kal tihna a ni.
Qing Dynasty hunlai khan Taiwan hmar lam bial chu a lo thang lian a, Puinan chu Hualien aiin a hma zawk a ni.Chutih lai chuan literature-ah chuan Ami mite chu “Ami Fan” tiin an ko thin a, Japanese-ho awp tirh lai khan mithiamte chuan he thumal hman dan hi an zawm a Qing Dynasty a ni a, “Ami” tiin a hming an vuah ta a ni. Hualien area-a cheng Ami-ho hian “Pangcah” an ti a, chu chu “mihring” emaw “chhungkaw” emaw tihna a ni. Japanese anthropologist Egawa Konozo chuan Amis hnam hming atan “Pangcah” hman hi a dik zawk niin a ngai a, mahse official clan name chu “Ami” a ni fo tawh a, tun thlengin hman a la ni reng a ni.
Ami mite chungchang bung ka letling lai khan thu ka zawn chuan “Jimishe Incident” hi kum 140 kalta khan Ami mite chungah a thleng tih ka hrechhuak a, he thil thleng hi a rei tawh em em a, mi tlemte chauhvin an hre mai thei. History hi ngaihdam theih a ni a, mahse theihnghilh theih a ni lo va, chuvangin he travel note hian tawi te tein thil thleng chu a tarlang bawk a, chhiar duhtute chuan Internet-ah thu belhchian dawl zawk zawngin thil thleng chhan hrethiam turin an zawng thei a ni.
Thlalak: Yami (Dawu) hmeichhia
Yami (Dawu) hmeichhia
Tuna “Dawu hnam” tia hriat Yami hnam hi Taitung tuipui kama Lanyu Island-ah an khawsa ta a ni.
Meiji hunlai kum 30-na (1897) khan Japanese anthropologist Torii Ryuzo chu Taiwan-ah academic research nei turin a lo kal a, he thliarkara mite chu “Yami” tiin a ko a ni. Chumi hnuah chuan “Yami” tih hi hnam hming official a lo ni ta a ni. Yami mite chuan “Tao” an ti a, chu chu “mipui” tihna a ni.
Kum tam tak chhung Dawu mite’n an beih hnuah tunah chuan sorkar chuan “Dawu mite” hming chu a pawm ta a, “Yami” nen an hmang dun ta a ni. Orchid Island hi Qing Dynasty hunlai atang tawh khan “Hongtou Island” (Hokkien homonym of Hongdou Island) tia koh a ni. Republic of China kum sawmthum leh parukna (1947) khan sorkar chuan Hongtou Islet chu “Lanyu” tiin a thlak ta a ni.
Dawu tawng chuan Lanyu hi “Ponso no Tao” an ti a, chu chu “Mipui Hmun” tihna a ni. Dawu mite oral history-ah chuan an pi leh pute hi Bataan, Philippines atanga lo kal an ni. Anthropologist-te chhui danah chuan hmun pahniha tawng hman dan hi a inang vek a ni. Tun hnaiah Dawu mite hian Philippines ramah zung kai zawngin zinkawng an nei a, hei hi hmun pahniha anthropological circle-ah chuan thil thleng lian tak a ni ta a ni.
Ni: 2016.09.28 khan a ni
p.s. He lehkhabu hi Japanese awp hunlaia ziah a ni a, a ziaktu hi Japanese a ni.He lehkhabuah hian Taiwan rama aboriginal mite chu “fans” tia sawi an ni.Hei hi chutih hunlaia hmanlai thumal a ni a, hun kal tawh a ni tawh. Lehlin hi a hun laia style leh prejudice tilang turin rinawm takin a la letling reng a, a ziaktu ngaihdan leh dinhmun a ni lo, chhiartuten an lo en ve thei a ni.
ใChhiar rei zawkใ
. Bung 1212 – 1935 chhunga awm. “Taiwan rama Tibetan khawvel hmalam hun tur” ~ Atayal
. Bung 1213 – 1935 chhunga awm. “Taiwan rama Tibetan khawvel hmalam hun tur” ~ Saisiyat leh Bunun
. Bung 1213 – 1935 chhunga awm. “Taiwan rama Tibetan khawvel hmalam hun tur” ~ Tsou leh Paiwan
“Taiwan-a Tibetan Territory-a hmalam hun tur” ~ Ami leh Yami (Dawu) thlalak
Ami-ho hi Taiwan hmarchhak biala tlangram-ah an cheng ber a, Fan hnam pasarih zinga lian ber an ni a, hnam dangte nena khaikhin chuan taksa lamah an chak zawk a, hna an thawk thei zawk a, an zaidam zawk a, an taima zawk bawk a, civilization sang zawk an nei bawk leh hmasawnna te a ni. Taisho kum thumna (1914) atang khan ordinary administrative regions thuneihna hnuaiah a awm a, Fandi thuneihna hnuaiah a awm tawh lo.
Ami-ho hian chhungkaw kalphung lian tak an nei bawk a, hnam pawlin an thunun a, hnam hrang hrang an din a, chhungkaw pakhat thuneihna chu hmeichhiate chungah a awm a ni. Mipa tan kum lama innghat class system khauh tak a awm a, upate hian thuneihna nasa tak an nei a ni.
ใAnnotationใ
Showa Nine Years (1934) tawp lamah khan Amis hi mi 47,064 an ni a, Taiwan rama aboriginal hnam zinga mihring tamna ber pawl an ni a, Taiwan hmar lama Hualien Hong Kong Office leh Taitung Office tlangram-ah an khawsa ber a ni. Anni chuan roreltute lakah thawhhona tha zawk an nei a Chuvangin Japan-hoin an awp lai khan “Tibetan ram”-a rorelna hmun bik ni lovin, rorelna hmun pangngai anga ngaih a ni.
Fanshe thlirna (Hualien Harbor Office Qimishe) chuan a rawn ti a.
[Annotation] Ami tawnga “Kiwit” tia hriat Qimi Society chu tunah chuan “Chimei Tribe” tia koh a ni ta a, Chimei Village, Ruisui Township, Taitung County-ah a awm a ni. Tunhma lam atanga thlir chuan “Qimishe Incident”, zirna lama “Great Port Incident” tia hriat hi Qing Dynasty tawp lama “Kaishan Fuban” policy hnuaia thil thleng, historical tragedy a ni.
Guangxu kum khatna (1875) khan Shen Baozhen-a policy “tlรขng hawn leh mipui thlawp” hnuaiah Qing sipaite chuan hmar lam, khawthlang lam leh khawthlang lam atanga Taiwan hmar lam panna kawngpui pathum an hawng a. Chung zingah chuan Wu Guangliang, commander-in-chief chuan middle road (Batongguan Ancient Road) chu hawngin Hualien-ah a lut a. Guangxu kum thumna (1877) khan Wu Guangliang chuan Shuiwei (tuna Ruisui Township, Hualien County) leh Dagang (Xiuguluan lui chhuahna, Fengbin Township, Hualien County) inkar kawngpui chu a hawng chhunzawm zel a, hnam leh khawtlangte chu an lungawi lo hle a; chu bรขkah, general manager Lin Dongya chuan hnam chu nasa takin a thunun a, a hmang rรขpthlรขk a, chuvang chuan Qimi Society chuan an hel a, general manager Lin Dongya chu an that ta a ni. Ami khawtlangte chuan an chhang let a, lawng chawlhna lian takah chuan Qing sipaite nen an inbei ta a ni. A hnuah Wu Guangliang chuan Amis-ho chu an fimkhurna tihziaawmna tur policy nem tak a hmang hmasa a, chumi hnuah society hrang hrang atanga Amis-ho elite-te chu tel tura hip turin ruai a buatsaih a, an ruih lai chuan man an ni a, an that ta a ni. Yineng Jiaju-a’n oral history a khawlkhawm dan chuan: “Fan Renguo chu camp-ah a lo kal a, Wu Guangliang chu camp-ah a awm a, kawngkhar khar hnuaiah a that a. Mi 165 zingah mi 5 chauh an tlanchhuak a ni. ” “Ropui” tia hriat a ni Port Incident” tih hi a ni. He thil hi nimin khan Hualien County-a Fengbin Township-a Jingpu Elementary School campus-ah a thleng a ni.
In sakna: Mi tam tak awm theihna (Hualien Harbor Office leh San Commune)
ใAnnotation]
Mao Commune, Ami tawngin โBakonโ tia hriat bawk hi Fengbin Village, Fengbin Township, Hualien Township-ah a awm a, a hmunah hian a awm a ni.
Amis (Taibalang Society of the Hualien Harbor Office) te chenna hlui: thlah sawmnga leh pariat chhung zet chhungkaw hruaitu, Sauma. Kaliyu chenna hlui hi historical monument atan humhalh a ni.
[Annotation] Taibalong, a tir chuan Amis tawngin “Afalong” tia koh a ni a, Chinese tawngin “Abalong” tia lehlin a ni a, chu chu tualchhung hmunah hian white crab tam tak a awm tihna a ni a;a hnuah “Tafalong” tia thlak a ni a, chu chu “Taibalong” tia lehlin a ni. in Chinese , Japanese colonial hunlai khan Taibalang hi “Futian” tia thlak a ni a, Guangfu Village, Hualien Township hmar lamah a awm a ni.
Hmeichhia leh mipa incheina inthuam: (Hualien Harbor Office)
[Annotation] Lidao hi Hualien County-a Jiโan Township-a Dongchang khuaah a awm a, a hmun hi a nuam hle.
Hmeichhia leh mipa incheina inthuam: (Malan Club, Taitung Hall)
ใAnnotationใ
Amis-a “Falangaw” tia hriat Malan Society hi Taitung County khawpui laihawl, Taitung County-a awm a ni a, Puyuma sphere of influence-a awm a nih avangin hmรขn laiin Puyuma mite’n an awp a ni. Malan Society mite chuan “Amis” (Amis) an inti a, hei hi Hualien rama Ami mite “Pangcah” (Bangcha) tia inchhalte nen chuan a danglam hle.
Leilung bรชl siam zawh tawh (Karimagari, Taito Office) .
ใAnnotationใ
Karimagari Society, tentative-a lehlin “Kalimagari Society” tia lehlin, Taitung-ah khawiah nge a awm? A hmun tur chu pending a ni.
The legendary canoe: kum riat chhung zet grand festival, tuipuiah chhuakin thalai te martial arts boruak siam that (Hualien Harbor Hall Lilou Society)
[Annotation] Lidao, Hualien County-a Jiโan Township-a Dongchang khuaa awm a ni. Kum riat chhung awh tur festival, Amis coming-of-age festival hi tunah hian Jiโan Township-a Dongchang hnamte chauhin an buatsaih a ni. Chung zingah chuan lawng thlawh chhuahna inkhawm hi Amis mipa te kum tling lo tura training neihna a ni.
Pi leh pute thil hlui: (Hualien Harbor Hall Wuhe)
[Annotation] Wuhe hi Wuhe Terrace chhim lam tlang chhip, Ruisui Township, Hualien County-ah a awm a, tunah hian Zhu Ruins Park din a ni a, hei hi Amis mite megalithic culture culture relic a ni.
Bamboo-a lawng khalh (Hualien Port Office Dagang Society) chuan a rawn ti a.
ใAnnotationใ
Great Port Society, tuna Port Tribe of Jingpu Village, Fengbin Township, Hualien County hi Xiuguluan lui kamah a awm a, Amis tawngin “Cepo'” an ti a, Haikou tihna a ni a, ” Grand Port” tih hi Chinese tawngin a ni.
Mullet thar chhuah (Milun lui, Hualien Harbor Hall) 10. A rilru a hah lutuk chuan a rilru a buai em em a.
ใAnnotationใ
Mullet, “mullet” tia hriat bawk, sangha hmeichhia naupai ovary leh egg te hi “mullet roe” an ti a.Mullet hi khawvel hmun hrang hranga tuipui lum leh vawt tak tak tuipui kamah a darh zau hle a, tuipui kam velah pawh a awm duh hle . Nga naupangte chu tui thianghlim luiah an kir leh fo thin a, an chi thlah hun chhung hian tuipui zau takah an pem lut ang a, an fate chu an thlah thei ang. Tuna “Meilun Creek” tia koh Milun Creek hian Hualien City hmun tam zawk leh Xincheng Township, Xiulin Township leh Hualien City inzawmna hmun a huam a, Hualien Port chhim lam Pacific tuipuiah a luang lut a ni.
Hla lam (Hualien Harbor Hall Bobo Club) te chuan an zai a.
[Annotation] Ami tawnga “Pokpok” tia koh Boboshe hi Hualien County-a Ji’an Township-ah a awm a.



